ZAMEK W KREWIE - zbudował prawdopodobnie książę Olgierd, który zbudował też zamek w Lidzie. W 1381 roku na zamku przebywał Jagiełło, wygnany przez swojego stryja Kiejstuta, którego następnie w Krewie kazał zamordować w roku 1382. W 1385 roku na zamku podpisano unię Litwy i Polski. W 1391 roku ustanowiono na zamku starostwo. W 1503-1506 roku zamek poważnie zniszczyli Tatarzy. W XVI wieku został opuszczony. W XIX wieku na dziedzińcu wybudowano drewniany ratusz miejski. Zamek bardzo ucierpiał podczas I wojny światowej ponieważ przez 3 lata stał na linii frontu. W latach 20. XX wieku władze polskie zaczęły prace konserwatorskie.
Zamek miał plan nieregularny zbliżony do trapezu z dwiema wieżami kwadratowymi po przekątnej. mniejsza wieża miała 3 – kondygnacje, druga większa o wysokości 25 metrów miała sklepione lochy i 4-kondygnacje. Mury miały grubość ok. 2,5 metra i wysokość 11-12 m.
ZAMEK W NIEŚWIERZU - zespół zamkowy w przeszłości stanowił rezydencję rodu Radziwiłłów.
Rodzina Radziwiłłów nabyła Nieśwież w 1533 r. Pierwszymi właścicielami byli Mikołaj Radziwiłł i jego brat Jan. Wcześniej ów zamek, wybudowany w średniowieczu, należał do rodziny Kiszków. W 1551 r. tutaj zostały sprowadzone radziwiłłowskie archiwa, a w 1586 r. cały majątek został zamieniony w ordynację.
W 1582 r. marszałek wielki litewski Mikołaj Krzysztof Radziwiłł (Sierotka) na ruinach dawnych fortyfikacji rozpoczął budowę monumentalnego renesansowo – barokowego zamku na planie kwadratu. Budowla została ukończona w 1604 r., z wyjątkiem galerii, które dobudowano pół wieku później. Na jej 4 narożnikach zostały stworzone ośmiokątne wieże.
Zespół pałacowy był przebudowywany i odbudowywany wiele razy na przestrzeni wieków – w duchu klasycyzmu, neogotyku, modernizmu.
Po raz pierwszy pałac został obrabowany przez Rosjan w 1657 roku.
W 1706 r. podczas III wojny północnej, armia króla szwedzkiego Karola XII zajęła posiadłość i zniszczyła fortyfikacje. Kilka lat później Radziwiłłowie sprowadzili niemieckich i włoskich architektów, którzy znacznie odnowili i powiększyli zamek.
Ciekawą postacią zamieszkująca dobra nieświeskie był Karol Stanisław Radziwiłł (Panie Kochanku), przeciwnik Stanisława Augusta Poniatowskiego, znany z przepychu i rozpustnego życia.
Kolejne rabunki rękami rosyjskich najeźdźców miały miejsce podczas konfederacji barskiej. W 1770 r. zamek został zajęty przez Rosjan, a Radziwiłłowie zostali wygnani. Nieco później ich archiwa zostały przewiezione do Sankt Petersburga (gdzie znajdują się do dziś), a większość zebranych w pałacu dzieł sztuki została podzielona między rosyjskich szlachciców. Opuszczone przez rodzimych właścicieli i okupantów dobra nieświeskie zaczęły popadać w ruinę. Pomiędzy 1881 a 1886 r. posiadłość powróciła w ręce Radziwiłłów i nastąpiła gruntowna renowacja dokonywana przez księcia Antoniego Radziwiłła i jego francuską żonę Marię de Castellane. Oni także zaprojektowali park o charakterze krajobrazowym w stylu angielskim. Posiada on powierzchnię ponad 1 km².
Rosjanie po raz kolejny wyciągnęli ręce po polskie skarby narodowe po 1812 roku, w odwecie za udział ówczesnego ordynata Dominika Hieronima Radziwiłła w wyprawie na Moskwę (stał na czele własnego pułku jazdy).
Kolejny wielki cios dla obrazów, mebli, wyposażenia wojennego i innych bogatych eksponatów przyniosła I wojna światowa.
W dwudziestoleciu międzywojennym nieświeski zamek zasłynął ze spotkania marszałka Józefa Piłsudskiego z polskimi arystokratami, manifestując chęć współpracy z kołami ziemiańskimi.
Po zakończeniu II wojny światowej Radziwiłłowie i inni Polacy z Kresów Wschodnich zostali wygnani z ziemi ojczystej. Nieśwież został wcielony do Białorusi, władze białoruskie przekształciły wspaniałą rezydencję Radziwiłłów w sanatorium. Zamek był sukcesywnie ograbiany i niszczony (podobnie poczyniono z wielowiekowym parkiem), z dawnych wspaniałości sztuki europejskiej i bogatego wystroju wewnętrznego zostało zaledwie kilka pieców i kominków, oraz gdzieniegdzie „strzępy” przedwojennego parkietu.
Mimo, że w 1994 r. zespół zamkowy został uznany za narodowy pomnik historii i kultury przez władze białoruskie, a w 2005 r. dzięki wielkim wysiłkom i inicjatywie m.in.Polaków, architektoniczny, rezydencjalny i kulturalny zespół rodu Radziwiłłów został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO, jego profanacja nie ustała. Rekonstrukcja zamku pociągnęła za sobą wiele ostrych krytyk ze względu na nieuzasadnione prace i dopuszczenie do zniszczeń. W 2002 r. z powodu karygodnych zaniedbań najwyższe piętro budynku zostało zniszczone przez pożar. Władze Białorusi przebudowały także zwieńczenie wieży w stylu rosyjsko-prawosławnym niszcząc pierwotny wygląd zamku. W marcu 2008 r. podczas prac renowacyjnych Białorusini wyburzyli część zamku – zniszczona została jedna z galerii łączących główny korpus pałacowy ze skrzydłem bocznym zamku.
ZAMEK W GRODNIE – wznosi się na Górze Zamkowej nad brzegiem Niemna. Stanowi zespół budowli obronnych, kultowych i świeckich budowanych sukcesywnie od XI do XIX w. Pierwszy obiekt obronny postawili książęta ruscy w XI wieku. W XIII wieku Grodno przeszło we władanie Litwy, od początku następnego stulecia stało się celem częstych ataków Krzyżaków. W 1391 roku zamek stał się jedną z głównych siedzib Witolda, który w roku 1398 wybudował gotycki, murowany zamek z pięcioma basztami. Obiekt ten w głównym zrębie zachował się do dnia dzisiejszego.
W 1445 roku wielki książę litewski Kazimierz IV Jagiellończyk przyjął tu poselstwo polskie, oferujące mu koronę. Również w tym zamku zmarł w 1492 roku.
Bardzo często przebywał tu król Polski Stefan Batory, który z Grodna uczynił faktyczną stolicę Rzeczpospolitej. Z inicjatywy kró]a zamek został przebudowany w stylu renesansowym przez włoskiego architekta Scoto z Parmy. Batory stanął on po raz pierwszy na zamku w 1579 r., jadąc na wyprawę połocką. W następnych latach często podejmował tu zagranicznych posłów – cara Iwana Groźnego, króla szwedzkiego Jana III Wazy czy królowej angielskiej Elżbiety I. Zmarł na zamku w 1586 r.
W 1655 roku zamek został doszczętnie zniszczony przez wojska moskiewskie. Odbudował go kanclerz wielki litewski i starosta grodzieński Krzysztof Zygmunt Pac. Od 1678 roku odbywał się w nim co trzeci sejm zwyczajny Rzeczpospolitej. W 1708 roku został zniszczony przez Szwedów w czasie III wojny północnej i nigdy już nie powrócił do dawnej świetności. W XVIII wieku zamek pozostawał ruiną. W połowie tego stulecia wzniesiono Nowy Zamek, a stary przestał pełnić swoją funkcję.
Nowy rokokowy pałac został zbudowany w latach 1734-51 przez króla Augusta III. Z planami wzniesienia nowej rezydencji nosił się już jego poprzednik – August II Mocny, gdy stara królewska siedziba została zniszczona w czasie wojen z Moskwą i Szwedami. Decyzja o budowie Nowego Zamku zapadła, kiedy pod koniec lat 20. XVIII w., w wyniku podmycia przez rzekę skarpy, na której stoi starszy z zamków, część jego murów runęła do wody. Konieczność jego po-wstania wymógł też fakt, że w Grodnie odbywały się sejmy, a po zniszczeniach na Starym Zamku brakowało miejsc na obrady.
Pałac został zbudowany jako dwukondygnacyjna budowla na planie podkowy. W jednej części znajdowały się pokoje królewskie, a w drugiej – nowe sale na potrzeby obrad sejmu. W latach 50. XVIII w. wzniesiono kaplicę krytą kopułą oraz piękną – zachowaną do dziś – bramę wjazdową zdobioną filarami, sfinksami i amorami.
Z budowlą tą łączą się jedne z najtragiczniejszych wydarzeń w dziejach Polski. Tutaj podczas ostatniego sejmu Rzeczypospolitej w 1793 r. został podpisany traktat rozbiorowy z Rosją i Prusami, zaś dwa lata później król Stanisław August Poniatowski złożył podpis pod aktem abdykacji. Pozbawiony królestwa ostatni władca Polski mieszkał w zamku ze swoim dworem jeszcze przez dwa lata.
W XIX w. władze zaborcy przekształciły pałac w szpital i koszary. W okresie dwudziestolecia międzywojennego urządzono w Nowym Zamku okręgowy szpital wojskowy.
W czasach międzywojennych zamek odremontowano i umieszczono w nim siedzibę muzeum historyczno-archeologiczne – jego twórcą i kustoszem był Józef Jodkowski (1890–1950), znakomity archeolog, historyk i krajoznawca, autor wielu prac o Grodnie i ziemi grodzieńskiej, inicjator prac wykopaliskowych na terenie Starego Zamku. W czasie wojny muzeum zostało zamknięte, sam zamek podniszczony podczas bombardowań artyleryjskich, część jego zbiorów zaś zniknęła. Po wojnie muzeum ponownie otwarło
Podczas działań wojennych w 1944 r. pałac częściowo został spalony i zniszczony. Odbudowany w 1952 r. już w duchu nowych porządków panujących na Białorusi, otrzymał szatę socrealistycznej architektury. Znalazł w nim siedzibę komitet obwodowy komunistycznej partii. Temu faktowi zawdzięcza tympanon nad portykiem element zdobniczy w postaci olbrzymiego godła z sierpem i młotem oraz brzydki, nakrapiany, szary tynk położony na budynku.
PAŁAC SAPIEHÓW W RÓŻANIE - zbudowany w latach w latach 1784-1786 na miejscu zamku zniszczonego podczas Wojny Północnej był jedną z największych rezydencji magnackich Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zbudowany według projektu Jana Samuela Beckera klasycystyczny pałac mieścił m.in. własną galerię obrazów, teatr i bibliotekę.
Różana została skonfiskowana Eustachemu Kajetanowi Sapieże przez władze carskie za udział w powstaniu listopadowym. Pałac częściowo zamieniono na fabrykę włókienniczą. Spalony w 1914 r., po odzyskaniu przez Sapiehów w 1933 r. odbudowywany, popadł ponownie w ruinę w 1944 r. Do dziś zachowały się ściany korpusu głównego pałacu, fragmenty galerii arkadowych i brama wjazdowa. Mimo całkowitej ruiny zamek w Różanej dotąd świadczy o potędze rodu Sapiehów w XVII i XVIII w.
Zachowały się ściany korpusu głównego pałacu z mocno wysuniętym ryzalitem ozdobionym dwiema parami doryckich kolumn na potężnych cokołach, pilastrami i trójkątnym frontonem. Od boków głównego korpusu odchodzą dwie półkoliście zagięte galerie arkadowe na parach kolumn toskańskich. Prawa galeria łączy się z dużą prostokątną oficyną mieszczącą niegdyś teatr. Lewa galeria zachowana jest częściowo, łączyła się ona niegdyś z niezachowaną symetrycznie ustawioną drugą oficyną. Na głównej osi rezydencji znajduje się okazała, wysoka brama wjazdowa z trzema prześwitami brama ozdobiona jest kartuszem herbowym, prostokątnymi płycinami, gzymsem oraz boniowaniem w dolnej części. Do bramy, po obu stronach przylegają dwie stosunkowo duże piętrowe kordegardy wzniesione na planach prostokątów, w dolnej części ozdobione boniowaniem. Niegdyś łączyły się one galeriami z oficynami tworząc w ten sposób całkowicie zamknięty zespół budowli. Pomiędzy bramą z kordegardami a korpusem głównym rozciąga się rozległy trawiasty dziedziniec. Z boku, pomiędzy korpusem oficyny-teatru a prawą kordegardą znajduje się murowana jednoprzejazdowa furta.Pałac jest odnawiany, przez fundusze otrzymane przez Unię Europejską.
.
.