ZAMEK KRZYŻACKI – krzyżacka gotycka twierdza obronna z funkcjami klasztornymi.
Krzyżacy na terenie obecnej północnej Polski wybudowali około 200 zamków. Powstały w większości w drugiej połowie XIV w. Najstarsze pochodzą z XIII w. Budowane były z drewnianych bali, ziemi i gliny a później z cegły i polnych kamieni. W XIV w. wykształciła się typowa forma krzyżackiego zamku składająca się z gospodarczego podzamcza i domu zakonnego – zamku właściwego – posadowionego na planie kwadratu lub prostokąta, na podmurówce z kamieni. Zamek właściwy mieścił magazyny, pomieszczenia gospodarcze i mieszkalne. Budynek zwykle trzykondygnacyjny. Otoczony był dziedzińcem wewnętrznym z dwukondygnacyjnym gankiem.
Na parterze zamku właściwego mieściły się pomieszczenia gospodarcze; na pierwszym piętrze: komnaty mieszkalne, kaplica, kuchnia, jadalnia, sala narad; na piętrze drugim znajdowały się magazyny i zbrojownia. Zwykle kaplica, kapitularz i refektarz były pomieszczeniami dwunawowymi z kolumnami w środku. Sklepienia gotyckie, ostrołukowe i żebrowane. Ściany zdobione malowidłami.
W kapitularzu – sali narad – co tydzień pod przewodnictwem komtura odczytywano regułę, prawa i zwyczaje zakonne oraz wymierzano karę batów.
Refektarz pełnił funkcję jadalni i pomieszczenia w którym spędzano wolny czas.
Sypiano w ubraniu we wspólnych dormitoriach. Jedynie komturowie posiadali małe mieszkania.
Latryna mieściła się w osobnej wieży stojącej nad fosą, rzeką i połączona była z zamkiem wysokim gankiem.
Na podzamczu znajdowały się stajnie, kuźnie, obory, pomieszczenia służby. Podzamcze od zamku właściwego oddzielała fosa ze zwodzonym mostem.
Zamek z podzamczem otaczała fosa z murem obronnym z basztami.
Większość krzyżackich zamków nie dotrwała do dziś – uległa zniszczeniu, spłonęła lub została rozebrana. Te jednak które przetrwały zachwycają gotycką architekturą, szczycą się bogatą historią, a niektóre – są owiane tajemnicami i legendami. Wszystkie świadczą o wysokim kunszcie swoich budowniczych, a dziś są bezcennymi zabytkami architektury i sztuki, chętnie odwiedzanymi przez turystów. Niektóre zostały odrestaurowane, stały się hotelami, muzeami, siedzibami różnych instytucji.
WYBRANE ZACHOWANE ZAMKI KRZYŻACKIE LUB ICH RUINY W POLSCE
Zamek w Barcianach – zobacz opis
Zamek Bierzgłowski- – zobacz opis
Zamek w Brodnicy- zobacz opis
Zamek w Bytowie – zobacz opis
Zamek w Człuchowie – zobacz opis
Zamek w Działdowie - zobacz opis
Zamek w Gniewie – zobacz opis
Zamek w Golubiu – zobacz opis
Zamek w Kwidzynie – zobacz opis
Zamek w Kętrzynie – zobacz opis
Zamek biskupów w Lidzbarku Warmińskim – zobacz opis
Zamek w Malborku – zobacz opis
Zamek w Nidzicy – zobacz opis
Zamek w Nowem nad Wisłą – zobacz opis
Zamek w Olsztynku – zobacz opis
Zamek w Ostródzie – zobacz opis
Zamek w Radzyniu Chełmińskim – zobacz opis
Zamek w Rynie – zobacz opis
Zamek w Szczytnie – zobacz opis
Zamek w Świdwinie – zobacz opis